...en Niklas "logeert" hier ook. (v/h dwarsbongel.web-log.nl en niklas.web-log.nl)

zaterdag 17 juni 2017

170617 - ZOZ - Van aardappels en kunst

Wie mee wil doen met (of luisteren/kijken/lezen bij andere deelnemers) ZOZ: Zwijmelen op Zaterdag, vindt de links bij Marja.

Deze week was een week van nagenieten. Zondag waren we, tengevolge van een spontane wisselwerking, bij de opening van de nieuwe tentoonstelling in Galerie Het Raadhuis in Eenrum.
Zou er in deze uithoek van het land belangstelling zijn voor kunst? De galerie bestaat bijna 11 jaar, en trekt elk weekend een flink aantal bezoekers met interesse voor figuratieve kunst. Wij waren al lang van plan er een keer naartoe te gaan; Marijke is al een tijd op Facebook bevriend met de galeriehoudster, Ankie Onnes.

De titel van de nieuwe tentoonstelling is: "Doar bluit mien eerappellaand" (Daar bloeit mijn aardappelland), en daar herken je meteen de titel van een lied van Ede Staal in.
Zijn eerste album werd (mede-)gesponsord door het Coöperatieve, wereldwijd in aardappelproducten doende bedrijf Avebe. Daaraan is dit lied te danken en het kwam aldus op "Mien Toentje". (De in Winschoten geboren Max Dendermonde schreef bij het jubileum van Avebe in 1979 de bedrijfsgeschiedenis "Hoe wij het rooiden").

Ik liet Ankie weten dat de muziek van Ede mij vaak raakt, en dat dat me geïnspireerd had tot een gedicht. Ze vroeg toen of ik het bij de opening wou voordragen, omdat het haar raakte. En zo stond ik 2 dagen later voor een behoorlijk publiek…!

Het gedicht is ontstaan toen het thema van onze toenmalige dichtersgroep was: "Het gevoel dat muziek geeft". Ik had de muziek van Ede Staal ontdekt, en realiseerde me, dat mijn vader ook in Gronings gesproken zal hebben. Het lukte me niet, tot ik bedacht dat het niet in het Nederlands kon, maar in het Gronings moest!
Het gedicht Stem en de vertaling zijn te lezen op onze website.

Ik mocht als eerste aan de bak, gevolgd door een muzikale bijdrage van Tria Martina, daarna de speech van Gerard Backx, CEO van aardappelconcern HZPC.

Tria Martina bestaat uit: Jelmer Dijkstra bas, Martina Huinder (fb) zang, en Theo Onnes gitaar. Ze hebben flink op het lied van Ede Staal geoefend, want gewoonlijk is hun repertoire Engelstalig, een enkele keer Nederlands, maar op dringend verzoek van Ankie is dit hun eerste Grunniger laid!
Ik vind dat ze het voortreffelijk gedaan hebben! (De tekst komt na de clip).

TriaMartina - Doar bluit mien eerappellaand:


Doar bluit mien eerappellaand - Ede Staal
(Daar bloeit mijn aardappelland)

Eerst was er veen en alles onbegoanboar,
t Laand was sjompeg1 en gain mens dij kon der wonen,
Toun kwam de tied van törfgroaven en van toumoaken2,
Van aarmou at men pankouk, broene bonen.

Doar liggen de baauwten3 en de boerderijen,
Doar bluit mien eerappellaand,
Doar woar het vrouger krabben en knooien4 was,
Want alles ging nog mit haand,
Doar roazen nou nijmoodse rudermesienen5,
Op klaai, op zoavel6 en zaand,
Doar baauwen7 de boeren al generoaties laang,
Op t Drentse en t Grunneger laand.


Men gruif8 kenoalen en daipen9, monden, wieken10,
En deur de bolsterloag11 kwam mizze12 en ook zaand.
Toun gingen veur t eerst de eerapppels doar bluien,
Wat eertieds dale13 was, dat is nou vruchtboar laand.

t Liekt zo mooi, dat laand mit aal zien kleuren,
Ze stoanen in blui: t is lila, roze en wit,
As bie haarstdag14 de luchten zwoarder worden,
Din gaait allinneg15 nog om wat der onder zit.

Gedeeltelijke ondertiteling:
  1. sjompeg : moerassig
  2. toumoaken : ontginnen
  3. baauwte is een specifiek soort grond, voorkomend op de grens van de Veenkoloniën en het Oldambt. Het bevat veel zand, ligt hoger dan normaal; afgegraven veengrond. Ook: geploegde akker
  4. krabben en knooien : zwaar zwoegen
  5. nijmoodse rudermesienen : moderne rooimachines
  6. zoavel : zavel
  7. baauwen : telen, verbouwen
  8. gruif : groef (vt van graven)
  9. diepen : natuurlijke of gegraven watergangen, met voldoende diepte voor scheepvaart
  10. monden en wieken (of wijken): zijkanalen voor de afvoer van water en turf
  11. bolsterloag : bonkaarde of bolster
  12. mizze : mest
  13. dale : dalgrond
  14. bie haarstdag : in het najaar
  15. allinneg nog : louter

Ernst-Jan Schaap (fb) heeft de niet alleen de muziek, maar bijna de hele opening opgenomen: Galerie Het Raadhuis, Eenrum - Doar bluit mien eerappellaand.

Nu even een collage van schilderijen, een willekeurige greep uit de tentoonstelling. De foto's komen van Jan-Pieter Wind (fb), Marijke, en van de affiche van de galerie.


Deze twee vond ik grappig bij elkaar passen qua inhoud:


Eén schilderij deed me (visueel) denken aan de hoes van het album "Animals" van Pink Floyd...


Bij die landschappen zag ik mezelf in gedachten weer achter de ploeg lopen van "Oom", de broer van mijn stiefvader, waar ik wél goed mee kon opschieten.
Maar dat was "vrouger", ik was zo omstreeks 15 jaar.
Ankie noemde het al even toen ze mij introduceerde:
Vrouger, vrouger,
Wat gaait de tied toch vlug,
Pas as ie older worden,
Ja, din komt alles terug

Ede Staal - Vrouger (Houwerzijl ± 1965):


(Ja, Melody had 'm al in ZOZ 201, andere clip).
Dat Ede Staal's muziek ruim 30 jaar na zijn dood nog altijd heel populair is, ook bij andere (streektaal-)artiesten, moge blijken uit de lijst met "covers" die RTV-Noord heeft opgesteld. En volgens mij komen er nog steeds nieuwe bij.
Ede schijnt overigens maar zo'n 20 keer opgetreden te hebben; er werd wel eens gezegd "dat ze hem het podium op moesten schoppen". Hij werd vooral bekend via Radio Noord, daardoor zijn er ook weinig "live" beelden. Eén optreden staat in elk geval op Youtube: Ede Staal - Concert RTV Noord 1984, met zijn vaste begeleider Henk Bemboom. Wikipedia verwijst abusievelijk naar de oprichter van Ponypark Slagharen, maar de musicus behoorde tot een van de vroege bezettingen van Black Lake. Toen de band net succes begon te krijgen, verongelukte zijn collega Koos Bloemsma, die de Flowertree Studio had opgericht. Henk werd mede-eigenaar van de studio. De eerste twee albums van Ede Staal zijn daar opgenomen.

En dan lees ik vandaag weer iets dat me boos maakt. Rutte praat in Appingedam met actiecommité's, en tegelijk ligt er een geheim rapport van de "Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed", waarin staat:
Monumenten en beeldbepalende panden in het aardbevingsgebied die niet meer te redden zijn, moeten als ruïnes toch behouden blijven voor Groningen.
Een kwestie van geld begrijp ik: terwijl hier miljarden uit de grond gepompt zijn, zijn er geen miljoenen beschikbaar om de schade te herstellen!

Inmiddels was, onder aanvoering van Freek de Jonge, al eerder een lied van Ede Staal aangepast en ingezet tegen de aardbevingsschade door de gaswinning...


Nou maar hopen dat Galerie Het Raadhuis blijft staan; ze zitten geloof ik niet in de directe gevarenzone, en buiten de competentie van de "Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed"...


9 opmerkingen:

Melody Steenkamp zei

Mooi mooi mooi man, teksten heb ik in mijn hoofd ;-)

En niet te vergeten die onvergetelijke geur van de Avebe, wat heb ik vaak mijn was schoon en wit buiten gehangen te drogen en weer grauw binnen moeten halen om gelijk opnieuw een dubbele wasbeurt te geven om het grauwe en de stank erin te verwijderen. Was 1 vd reden tot verhuizing in 88 nadat we er in 83 waren gaan wonen.

Prachtige bijdrage waarmee je mij (uiteraard) niet alleen maar zeer raakt maar ook ontroert.

Eenrum, kom ik met regelmaat, mosterd halen voor manlief, emmers vol tegelijk.

Dank je wel !!

Marja zei

Een klaterend applaus voor je prachtige bijdrage. Ik ben onder de indruk.

Ria zei

Vorige week lukte reageren niet.Ik probeer het maar weer.
Genoten van je verslag , muziek en de pracht aan schilderijen

CorryR zei

Met deze verhandeling over en muziek van Ede Staal maak je mij helemaal blij. Geweldige vertolker van het Groningse lied. Luister er vaak met veel genoegen naar. Dankjewel.

Trees van der Vliet zei

Leuk hè zulke onverwachte dingen.
Leuk en weer zeer uitgebreid verslag. De schilderijen zijn prachtig!
Fijn weekend!

Nietzomaarzooo zei

Wat prachtig allemaal. En je boosheid over de Haagse arrogantie is geheel terecht.

Albert y Mara fotoblog zei

Freek de Jonge de eeuwige linkse hond. We hebben allebei echt niets met die man. Wel weer plezant dat je een nummer van Ede Staal in het zonnetje zet. Vooral die oude beelden zijn plezant om te bekijken. Fijn weekend toegewenst met jouw Marijke.

Frederique zei

Een uitgebreid logje weer waar ik van heb genoten.Heel uitgebreid en de schilderijen zijn prachtig.

Liefs Frederique

Anu de Rooden zei

gauke, heb het gedicht net gelezen, zonder vertaling, want door vaak in het verleden naar catie en wim te luisteren terwijl ze gronings praatten, begrijp ik het nog steeds goed!
mooi gedicht...